تبلیغات
سایت خبری کردستان و اورامانات - گذری بر تاریخ گویش کوردی هورامی .... آراد کبیر
سه شنبه 13 مرداد 1388

گذری بر تاریخ گویش کوردی هورامی .... آراد کبیر

• نوع مطلب: درباره هورامان ،
• نوشته شده توسط: آراد کبیر

زبان هر قوم معرف فرهنگ و تاریخ آن قوم میباشد بررسی جنبه های تاریخی زبان موجب رفع وشناخت کافی از تاریخ تکامل فرهنگ وشکل گیری آن میشود. اینجانب در این مقاله سعی نموده ام با جمع اوری نمونه هایی از نوشته ها و اسناد وکتاب های زبان شناسی وتاریخی به بررسی تاریخ کهن زبان هورامی بپردازم .مردم منطقه هورامان با این زبان کهن صحبت میکنند که این نشانه فرهنگ کهن وچندین هزارساله منطقه هورامان است . اکنون ما هم باید در حفظ وپاسداری از این زبان وفرهنگ کوشا باشیم تا بتوانیم این میراث جاودانه را که از گذشتگانمان به ارث برده ایم به نسلهای آینده انتقال دهیم.

زبان هر قوم معرف فرهنگ و تاریخ آن قوم میباشد بررسی جنبه های تاریخی زبان موجب رفع ابهامات و شناخت کافی از تاریخ تکامل فرهنگ وشکل گیری آن میشود. اینجانب در این مقاله سعی نموده ام با جمع اوری نمونه هایی از نوشته ها و اسناد وکتاب های زبان شناسی وتاریخی به برسی تاریخ کهن زبان هورامی بپردازم .

 

واژه هورام از اورام آمده وگاهی در تاریخ ابراهیم به اورام نامبرده شده، بعضی از جغرافی دانان معتقدند که مریوان همان مروان و هه ورام همان اورام بوده وهردوی آنها برادر بودند. این نظریه را زبان شناسان بزرگی چون ((هورات)) و((دارمستتر)) تائید نموده اند ودر نتیجه استنباط میگردد که ریشه زبان هورامی در تاریخ وفرهنگ زردشت جای دارد .
اگر به اسناد تاریخی نیز نگاهی بندازیم میبینیم که اولین شعر کردی که سروده شده به زبان هورامی نوشته شده. موضوع این شعر از عکس العمل کردها در برابر حمله اعراب وتخریب معابد وآتشکده های انها سخن میگوید. این شعر که بر روی پوست آهو نوشته شده است در نزدیکی منطقه جیشانه از محال شهرستان سلیمانی کشف شده وبه گفته تاریخ شناسان این شعر در حدود هزار وسیصد سال پیش سروده شده است وعده ای نیز بر این باورند که این شعر دارای قدمتی چندین هزار ساله است .

هورمزگان رمان ئاتران کوژان
ویشان شارده وه گه وره ی گه وره کان
زورکار ئه ره ب کردنه خاپور
گنای پاله ئه هه تا شاره زور
شه ن وکه ینه کان وه دل به شینا
میرد ئازا اتلی وه روی هه وینا
ره وه شتی زه ر ده شت مانووه بی که س
به زه یی کانه ی کاهه ور مه زو هیچ که س

 

ترجمه:
معابد ویران وآتش ها خاموش شدند
بزرگ بزرگان خود را پنهان کرد
عرب ظالم ویران نمود
دهات تا شهر زور
زنان ودختران را به اسارت بردند
دلیران در خون غلطیدند
آئین زردشت بی صاحب ماند
وبر کس رحم نکرد اهورا مزدا

نمونه دیگری از این آثار به شرح زیر یافت شده است:
در سال 1328 هجری سید حسین نامی در اورامان خمره ای پر از ارزن که در آن سه سند تاریخی ومهم گذاشته بودند می یابد، این اسناد به دست پروفسور براون می افتد ونام برده آنها را به پروفسور منس که در خواندن زبان کهن یونانی تبحر داشته میبرد ،یکی از این اسناد بزبان کردی هورامی ودر هشتادو هشت سال پیش از میلاد مسیح نوشته شده پس از قرائت این لوح ها معلوم گردید که فرمانروای هورامان در آن دوران فردی به نام بهمن بوده واین شخص مطابق نوشته آیت الله محمد مردوخ پس از هجده پشت به بهمن اول پسر اسفندیار که پدر بزرگ فرمانروایان هورامان بوده میرسد.
همان طور که میدانیم زردشت اوستا را به زبان هورامی وبه حروف((ماسی سوراتی)) نوشته است.
یکی از ویژگیهای زبان هورامی این است که در تلفظ ونوشتار میان جنس نر وماده تفاوت اساسی وجود دارد و در مثال زیر میتوان به این تفاوت پی برد:

رو دریژه ن = روز دراز است.
شه وه دریژه نه = شب دراز است.
کمتر زبانی میتواند چنین ویژگی را دارا باشد واین ویژگی نشان میدهد زبان هورامی دارای قدمتی چندین هزار ساله است.
دکتر (عزالدین مصطفی رسول) در کتاب خود در باره زبان هورامی چنین می نویسپدکه:
((... شاید اکثر ترانه های کهن کردی بسیار قدیمی باشند، برای مثال ((قه تار)) ممکن است از واژه ((گاتار)) گرفته شده که در قدیم به آن گاتا گفته باشند وبه همین ترتیب ((هوره)) ممکن است ترانه ویژه ای در جهت ستایش اهورا مزدا باشد وبعید نیست که (هوره) و(هاوار) و(ئاهورا) هر سه واژه در اصل یکی بوده باشند)).

ملک الشعرای بهار نیز در کتاب سبک شناسی خود میگوید:
((بعضی از دانشمندان را عقیده بر اینست که گاته زردشت بزبان مادی است وبرخی دیگر بر این عقیده اند که به زبان کردی هورامی که از باقیمانده های زبان ماد است نوشته شده است واین زبان زبانی است که بازبان دوره بعد از مادها که همان زبان پادشاهان هخامنش باشد تفاوتی نداشته وکتیبه هایی چون کتیبه کورش به سه زبان نوشته شده که زبان کردی هورامی یکی از این زبانهاست.))

زبان هورامی همانند سایر زبانها در معرض خطر تغییر وانحراف نگارشی ومحاوره ای بوده اما این تغییرات نیز نتوانسته درآن تاثیر گذار باشد که شاید نشان دهنده رسانا بودن این زبان باشد.
هم اکنون نیز مردم منطقه هورامان با این زبان کهن صحبت میکنند که این نشانه فرهنگ کهن وچندین هزارساله منطقه هورامان است . اکنون ما هم باید در حفظ وپاسداری از این زبان وفرهنگ کوشا باشیم تا بتوانیم این میراث جاودانه را که از گذشتگانمان به ارث برده ایم به نسلهای آینده انتقال دهیم وزبان هورامی را زنده نگه داریم.


نظرات() 



Milad Amini
دوشنبه 16 دی 1392 11:38 ق.ظ
با سلام
راستش من داشتم با گوگل ور می رفتم که این پست رو دیدم
دیدم که نوشته زبان هورامی گویشی از زبان کردی
راستش من متن رو هم نخوندم ولی سربرگ حالمو بهم زد
جهت اطلاع بگم که هورامی یه زبان مستقل است و سابقه ان به حدود6500 سال قبل بر میگردد
آسو
دوشنبه 28 اسفند 1391 02:32 ب.ظ
واقعا" (نمیدونم گویش بگم یا واقعا" زبان) هورامی تفاوتهای انكارناپذیری با گویش های دیگه كردی داره و به نظر من بخاطر نزدیكی و همسایگیش بازبان های دیگه ، كلمه هایی بهش وارد یا ازش خارج شده اند .خصوصیت هایی داره كه تو كمتر زبان های دنیا مشاهده میشه.
بنظر من نشان از استقلال و زیباییشه .
هر زبانی ارزش بخصوص خودشو داره كه زبان هورامی هم مستثنی از این خاصیت نیست .
با تشكر
مدرک
سه شنبه 28 آذر 1391 10:28 ب.ظ
سلام با تشکر فراوان از مطلب مفیدتون واقعأ خسته نباشید
هورامان
دوشنبه 5 تیر 1391 05:21 ب.ظ
گه خوردنت بهتر از این مطلب نوشتنت است آخه هورامی کجاش گویش کردی است نفهم هورامی یک زبان مستقل است.
پاوه
یکشنبه 3 مهر 1390 11:49 ب.ظ
باسلام واحترام
باید بعرض برسانم که هورامی یک گویش از زبان کوردی نیست بلکه یک زبان مستقل است وحتی قدمت آن از زبان فارسی دری که 1200 سال قدمت دارد هم قدیمی تر است ومربوط به دوره قبل از اسلام است یعنی زمانی که هنوز زبان کردی وجود نداشتها است
لر
چهارشنبه 10 فروردین 1390 11:59 ق.ظ
لر و کورد


دو گگو دو گیه دو کاکا دو برار

بژی لرسو گپ
ملک حسین براتزاده
پنجشنبه 13 خرداد 1389 01:19 ق.ظ
با سلام و تشکر از مطالب ارزنده شما
یحسان
دوشنبه 4 آبان 1388 07:22 ب.ظ
سلاو دوسی خوشه ویستم!
گه لی ریز و سوپاسم هه یه بو ئه م ئیشه جوانته"
ناوی من ئیحسانه و ئیشی منیچ ده توانم بلیم وایه و ته مه نی دامه زرانی ویبه که مانیچ ته نیا کورتی جیاوازی هه یه!به لام من له بابه تی هه مو خاکه که ی ئیراندا ده نوسم!تکایه هه رکاتیک گه ریایته وه له ویبی ئه منیچ دین بکه یت و زوریچ خوشم ده وی و به جوریکیچ پیویسته هاوری یی مان بیت!زور سوپاس.
چاوه روانی چاوه کانتم!
یحسان
دوشنبه 4 آبان 1388 07:22 ب.ظ
سلاو دوسی خوشه ویستم!
گه لی ریز و سوپاسم هه یه بو ئه م ئیشه جوانته"
ناوی من ئیحسانه و ئیشی منیچ ده توانم بلیم وایه و ته مه نی دامه زرانی ویبه که مانیچ ته نیا کورتی جیاوازی هه یه!به لام من له بابه تی هه مو خاکه که ی ئیراندا ده نوسم!تکایه هه رکاتیک گه ریایته وه له ویبی ئه منیچ دین بکه یت و زوریچ خوشم ده وی و به جوریکیچ پیویسته هاوری یی مان بیت!زور سوپاس.
چاوه روانی چاوه کانتم!
عجیب ترین و منحصر به فرد ترین لینک باکس خاورمیانه (خلیل باکس)
سه شنبه 13 مرداد 1388 09:46 ق.ظ
با سلام
لینک باکس خلیل باکس افتتاح شد و با لینک باکس های دیگه کلی فرق داره

شما می توانید با دادن لینک به ما آمار وبلاگ خود را چند برابر کنید
هدف ما تبادل لینک بین وبلاگهاست
فقط و فقط 2 هفته منتظر بمانید تا معجزه لینک باکس خلیل باکس را ببینید
دیگر از آمار کم خود ناراحت نباشید افزایش آمار شما با ما
مزایای استفاده از لینک باکس ما:

1 .کسانی که از ابتدا با ما همکاری کنند لینک انها برای همیشه و در صدر همه ی لینک ها قرار خواهد گرفت

2 .وبلاگ هایی که آمار بیشتری دارند می توانند جاهای پر بازدید را به خود اختصاص دهند

3 .وبلاگ هایی که علاوه بر لینک باکس - ما را لینک کرده باشند می توانند 2 لینک ارسال کنند

4-آنهایی که زودتر اقدام کنند با 4 برابر آمار لینک شان ثبت می شود

5-در ضمن اعضایی که زودتر عضو شوند و لینک باکس ما را در وب خود قرار
دهند می توانند هر هفته 4 لینک به قسمت ارسال لینک های هفتگی علاوه بر لینک ثابت ارسال نمایند

همین الان کد لینک باکس را در وب خود قرار دهید وتا لینک ثابت شمابرای همیشه در بالاترین قسمت لینک باکس قرار بگیرید
لینکهای ارسالی در صورت آنلاین بودن فوری ثبت می شوند
قوانین لینک باکس خلیل باکس

وبلاگ هایی که لینک می دهند نباید لینک انها غیر قانونی غیر اخلاقی باشد
از دادن لینک سیاسی جدا خوداری کنید

نام لینک خود را طوری انتخاب کنید که به محتویات وب خورده و برای کاربر جذاب باشد(مثلا از لینک بسیار جذاب در وبتون استفاده کنید)


شما اولین کسانی باشید که لینک می فرستید و مکان لینک خود را معامله می کنید
و یار همیشگی ما خواهید بود


::::::::::@@لینک باکس حرفه ای خلیل باکس @@::::::::

از شما درخواست می شود لینک خود را ارسال کنید
تا در گلچین برترین وبلاگها بالاترین باشید
این دعوتنامه فقط برای وبلاگ های پر محتوا+جذاب و دیدنی ارسال می گردد
پس معطل نکنید
ما راه شما را می خوانیم
با تشکر: مدیریت لینک باکس خلیل باکس
www.khalilbox.mihanblog.com
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر