تبلیغات
سایت خبری کردستان و اورامانات - مختصر گفتاری بر گویش هورامی و هورامان ....... آراد کبیر
سه شنبه 13 مرداد 1388

مختصر گفتاری بر گویش هورامی و هورامان ....... آراد کبیر

• نوشته شده توسط: آراد کبیر

هورامی قدیمی ترین و باستانی ترین زبان ایران و تنها بازمانده و یادگار زبان ایران باستان است. این گویش تمام شرایط یک گویش مستقل را دارد چرا که از نظر شمار لغات بر تمامی گویش های کوردی برتری دارد و از نظر دستور زبانی و مشخص کردن مونث و مذکر و نشانه های معرفه و نکره و... اگر از عربی برتر نباشد کمتر نیست.بنابراین زبانشناسان کورد باید دست از لهجه دانستن هورامی بردارند و به آن با عنوان یک گویش مستقل، با هویت کوردی و کوردستانی نگاه کنند، چرا که کوردی هورامی و هورامان نشان دهنده ی قدمت اصیل و دیرین کردستان است و نابودی آن به معنای نابودی ادبیات کلاسیک کردستان ...

                                        گویش هورامی

قبل از اسلام مردم کردستان امروزی با زبانی به نام اوستایی و پهلوی مادی صحبت میکردند. اما بعد از اسلام کم کم با سلطه زبان عربی و برخی زبانهای دیگر بر زبانهای ایرانی، خواسته یا ناخواسته دچار تغییراتی شدند. این تغییرات بر روی زبان مردم سرزمینهایی که شرایط جغرافیایی و سیاسی آنها کمک میکرد که بر شدت اثر آن بیافزاید، بیشتر بود. منطقه کردستان به خاطر شرایط خاصی که از نظر جغرافی و سیاسی داشت کمتر دچار این تغییرات شد. اما این شرایط خاص باز هم نتوانست مانع تغییر در زبان مردم این خطه از ایران شود و به تدریج این تغییرات خود را بر روی زبان مردم ماد نیز نشان داد اما این تغییرات به تناسب تغییرات فارسی بسیار کمتر بود. به هر حال زبان مردم کردستان امروزی تا به امروز، به گونه هایی متفاوت دچار تغییر شده است و باعث گردیده که امروز، در منطقه کردستان، شاهد زبانها یا گویشهای گوناگونی مانند کرمانجی شمالی و جنوبی،هورامی،لکی،کلهری و ... باشیم. اما زبان یا گویشی که در اینجا به صورت مختصر در مورد آن صحبت خواهیم کرد،هورامیست که نسبت به بقیه ی زبان ها از کمترین تغییرات برخوردار است،و بارها وبارها مورد مطالعه بسیاری از زبانشناسان ایرانی و اروپایی قرار گرفته است. گویشی که امروز میتوان آن را مادر زبان کوردی و فارسی نامید.زبان اوستایی و پهلوی ، كه از زبانهای قدیمی آریایی می باشند ، با این گویش قرابت دارند. این قرابت گاهی به حدی است ، كه افرادیكه به كوردی هورامی مسلط می باشند ، می توانند تا اندازه زیادی از متون سنگ نوشته ها و پوست نوشته های دوران باستان ، كه به زبان اوستایی و یا پهلوی نوشته شده اند ، سر درآورند . لذا به نظر زبانشناسان ، فراگیری زبان كوردی هورامی ، برای فارسی زبانها ، بسیار كار مثبتی است و به منزله یادگیری زبان لاتین ، توسط فرانسوی زبانان می باشد. هورامی قدیمی ترین و باستانی ترین زبان ایران و تنها بازمانده و یادگار زبان ایران باستان است.

این گویش تمام شرایط یک گویش مستقل را دارد چرا که از نظر شمار لغات بر تمامی گویش های کوردی برتری دارد و از نظر دستور زبانی و مشخص کردن مونث و مذکر و نشانه های معرفه و نکره و... اگر از عربی برتر نباشد کمتر نیست. برای مثال در هورامی گاها" برای انجام یک کار در دو زمان متفاوت مجبور هستیم که یک فعل با دو ظاهر کاملا" متفاوت را به کار ببریم، مثلا":

در کوردی سورانی برای مضارع اخباری و ماضی ساده برای اول شخص از مصدر که وتن (افتادن) داریم:

ئه ‌که ‌وم-که ‌وتم ((مصدر در هر دو که وتن می باشد.))

اما در هورامی برای همین صیغه ها داریم:

مه گنوو-که وتا ((مصدر ها کاملا متقاوت))

این یکی از ویژگی های کوردی هورامیست که شاید در هیچ زبان دیگری نمونه آن را نتوانیم ببینیم. بنابراین زبانشناسان کورد باید دست از لهجه دانستن هورامی بردارند و به آن با عنوان یک گویش مستقل، با هویت کوردی و کوردستانی نگاه کنند، چرا که کوردی هورامی و هورامان نشان دهنده ی قدمت اصیل و دیرین کردستان است و نابودی آن به معنای نابودی ادبیات کلاسیک کردستان. شاید حدود چهل پنجاه سال پیش، بعضی از خیرخواهان کورد كه چشم دیدن زبان و فرهنگ، ادبیات و موجودیت، کوردها و هویت كوردی را نداشتند، طی - به اصطلاح - كوردشناسی خود، این موضوع توطئه و تفرقه برانگیز را علم كردند كه هورامی ها در ایران و عراق، و زازاكی ها در استان پرجمعیت، كوهستانی و جنگلی استان‌ "درسیم" در كردستان تركیه، كورد نیستند. سال ها از این سخنان بیهوده گذشت و دانشمندان كورد كم و بیش به این ذهنیت غیر علمی پاسخ ها دادند و چنان مدعیانی نیز خاموش گشتند. اما برای جلوگیری از تکرار این گونه توطئه ها، روشنفکران و نویسندگان و رسانه های کوردی باید میدان بیشتری به این زبان بدهند. بسیار کم دیده میشود که در هفته نامه ها و ماهنامه های کوردی مقاله ای به زبان کوردی هورامی نوشته شده باشد.خوشبختانه یکی از اقدامات سازمان یونسکو در سال ٢٠٠٨ برای حفظ و حمایت از زبانها، پروژه مطاله زبان کوردی هورامی است. سازمان یونسکو این زبان را جزو زبان‌های در خطر اعلام کرده و از این رو پروژه جامعی برای مطالعه این زبان در سال ٢٠٠٨ تعریف شده است. هدف این پروژه شناسایی خصوصیات زبان کوردی هورامی معاصر است که بنابر اعلام یونسکو پژوهش مستقلی در مورد آن صورت نگرفته است. از جمله کارهایی که ذیل این پروژه پژوهشی صورت گرفته بررسی دستور زبان کوردی هورامی است.

از دیگر اقداماتی که سازمان یونسکو در سال جاری میلادی حمایت از آنها را بر عهده دارد تدوین اطلس جهانی زبان‌های در حال نابودی است. این پروژه که ویرایش سوم اطلسی است که سازمان یونسکو پیش از این در سالهای ١٩٩١ و سپس ٢٠٠١ میلادی منتشر کرده بود، آمار و اطلاعات و همچنین پراکندگی جغرافیایی زبان‌هایی را که با خطر فراموشی رو به رو هستند به روز می کند. یونسکو امسال پروژه‌ای برای مطالعه گویش کوردی هورامی داشته است.

                                     هورامان

بر کسی پوشیده نیست که این سرزمین یعنی هورامان، جایگاه بزرگ مردان و دانایان بسیاری بوده که پیوسته برای کردستان مایه ی افتخاراند. هورامان را باید نماد تلاش و استقلال نامید. چرا که این مردم کسانی هستند که از دل سنگلاخ های هورامان خاک بیرون آوردند و با آن خاک، نه تنها میوه و گندم مورد نیاز خود را تامین، بلکه در هنگام خشکسالی تا حدودی میوه و آرد بعضی از روستاهای دیگر،که شاید وضعی چند برابر بهتر از وضع کشاورزی در هورامان را داشتند، فرآهم می کردند. مردم هورامان مردمانی هستند که از پشم گوسفند و رنگ برگ درختان و پوست دام هایشان "چۆخه و ڕانک و فه‌ره‌نجی و په‌سه‌ک و كڵاش" ساختند، که تا به امروز یکی از گرانترین و زیباترین و پر طرفدارترین لباس های محلی کردستان است.

می توان به هورامان لقب ((سرزمین شعر و آواز)) هم داد. تا چند دهه پیش زبان هورامی زبان شعر و ادبیات کردستان بود و امروز شاهد کتابهای شاعران بزرگی مانند مولوی کورد و بیسارانی و ... هستیم که به این زبان شعر سروده اند. اشعاری که توسط خوانندگان هورامان به آواز مبدل میگشت.آوازهای هورامان بویژه سیاه چمانه را باید همانند تاریخی قدیمی و باستانی، و ریشه ی فرهنگ و هنر غنی، نگاه کرد . ریشه و تمدنی چهار هزار ساله که می تواند هنر باستانی و غنی کورد را، به تمام جهانیان بنمایاند . این پیشینه ی تاریخی بعد از "یوسف یاسکه"، تنها به دست "عثمان هورامی" است که زنده شد و همانند باغبانی از این باغ محافظت نموده است. در وصف عظمت عثمان هورامی همین بس که استاد آواز ایران یعنی"محمد رضا شجریان"، او را به عنوان یکی از بزرگترین استادان موسیقی معرفی می کند.

هورامان سرزمینیست که هیچگاه جوهر قلم، یارای نوشتن زیبایی ها و وصف عظمتش نیست. سرزمینی که هر چه از هنر و دانایی و ادبیات مردمانش گوئیم به مثال قطره ایست از اقیانوس بی کران.


نظرات() 



محمد
سه شنبه 13 مرداد 1388 09:44 ق.ظ
بهترین گالری عکس های با کیفیت و کلیپ
مرجع کس برای سایت ها و وبلاگ ها
کلیپ های جالب و موضوعات مختلف
کد موزیک آنلاین برای وبلاگ ها
تم و عکس برای ویندوز
آیکون و ..........
با عضویت از امکانات سایت بیشتر استفاده کنید .
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر